1869 yılının 3 Haziran sabahı Tahiti’de güneş doğduğunda, İngiliz denizci James Cook ve beraberindeki bilim insanları derin bir nefes aldı. Dünyanın yarısını kateden tehlikeli bir yolculuğu aşmış, okyanusun ortasındaki küçük bir adada konuşlanmışlardı. Tarihin en önemli gök olaylarından birini izlemek için önlerinde tek bir engel kalmıştı, o da gökyüzündeki bulutlardı. Ancak şans yüzlerine güldü ve hava tamamen açtı.
Ne var ki adadaki ekip, Venüs’ün Güneş’in önünden geçiş saatlerini kaydetmeye başladığında hiç beklemediği bir engelle karşılaştı. Cook’un “karanlık bir gölge” olarak tanımladığı bu belirsizlik, araştırmacıların birbirinden tamamen farklı zaman ölçümleri yapmasına yol açtı. Öyle ki elde edilen verilerin hiçbiri güvenilir bulunmadı.
Bilim insanlarını yanıltan optik illüzyon ve Avustralya’nın keşfi
Gök bilimcilerin ölçümlerini sabote eden bu fenomen, günümüzde “kara damla etkisi” olarak adlandırılıyor. O dönemde dünyanın dört bir yanına dağılan araştırmacılar benzer sorunlarla boğuştu. Venüs geçişini kullanarak Güneş sisteminin tam boyutlarını hesaplama çabaları bu yüzden uzun süre ertelendi. Diğer taraftan bu başarısızlık, Cook’un Avustralya’nın doğu kıyılarını haritalandırmasına ve bölgenin kaderinin değişmesine zemin hazırladı.
18. yüzyılın başlarında bilim dünyası Dünya’nın Güneş etrafında döndüğünü biliyordu ancak gezegenler arası mesafeler kesin olarak hesaplanamıyordu. Denizcilerin açık denizlerde boylamlarını bulabilmesi için bu mesafelerin bilinmesi şarttı. Astronom Edmund Halley, Venüs’ün Güneş’in önünden geçiş sürelerinin farklı noktalardan ölçülerek bu uzaklıkların hesaplanabileceğini öne sürmüştü. Cook ve ekibi de bu görevi tamamlamak üzere Tahiti’ye gönderilmişti.
Venüs Güneş’in kenarına yaklaştığında, gezegenin dairesel silüeti biçim değiştirerek sanki bir damla gibi Güneş’in sınırına yapışık görünüyor. Kara damla etkisi (siyah damla efekti), Venüs veya Merkür Güneş’in önünden geçerken görülen optik bir yanılsama. Gezegen Güneş’in kenarına değdiğinde damla şeklini alıyor ve Güneş’e ince siyah bir köprüyle bağlanmış gibi görünüyor.
Bu durum, geçişin başlama ve bitiş anının tam olarak tespit edilmesini imkansız kılıyor. Yıllarca Venüs’ün atmosferinden kaynaklandığı sanılan bu etkinin, aslında dönemin yetersiz teleskoplarından ve optik bozulmalardan kaynaklandığı sonradan anlaşıldı.
Tahiti’deki gözlemin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine James Cook, seferi kurtarmak adına talimat listesinde yer almayan bir hamle yaptı. Güneye yelken açarak Avustralya’nın doğu kıyılarını detaylıca haritalandırdı. Eğer bu optik illüzyon gözlemleri engellemeseydi, Cook bu haritalandırma sürecine hiç girmeden ülkesine dönebilirdi. Bu durum da bölgedeki sömürgecilik tarihini ve kıtanın geleceğini tamamen değiştirdi.
The post Avustralya’nın tarihini değiştiren olay: “Kara Damla Etkisi” nedir? first appeared on .
